Халы?аралы? тасымалдау шарты, т?рлері, нысаны

Тасымалдау шартын жасасуды? экономикалы? ма?саты ж?ктер мен адамдарды бір жерден екінші жерге апару ?ажеттілігі болып табылады. К?лік ?йымдарыны?, ж?к ж?нелтушіні?, ж?кті алушыны?, жолаушыларды? мемлекеттер арасында ж?кті тасымалдауды ж?зеге асыруда пайда болатын осы ?атынастар тасымалдау шартымен негізделген ж?не осы шартпен реттеледі.

Осы тараптар арасында?ы ???ы?ты? ?атынастар е? алдымен, оларды? ?зара жаса?ан шартымен ж?не сонымен ?атар, осы шартты реттейтін за?дылы?тармен аны?талады.

Тасымалдау шартын жасасу мен орындау н?тижесінде туындайтын ???ы?ты? ?атынастарды? жалпы жиынты?ын білу ?шін оны ??райтын элементтерді ?арастыру ?ажет, ?сіресе, ж?кті тасымалдау мен жолаушылар ?ол ж?гін ажырата білген д?рыс.

Тасымалдау шартын жасауды? негізі ж?к тасымалдаушыны? ж?кті немесе жолаушыны бір оыннан екінші жерге белгілі бір к?лік ??ралымен сыйа?ы?а ?ткізуге міндеттенуі болып табылады.

Сонымен, халы?аралы? тасымалдау дегеніміз-м?ліктерді ж?не жолаушыларды бір мемлекеттен екінші мемлекетке жеткізу немесе транзитпен ж?ктерді, жолаушыларды ?ткізу.

Халы?аралы? тасымалдауды ішкі тасымалдаудан айыруды? негізгі белгілері:

-ж?к, жолаушы кеден шекарасынан ?туі керек;

-Ж?кті немесе жолаушыны шекарадан ?ткізбей-а? халы-аралы? тасымалдау шарты ар?ылы халы?аралы? тасымалдау деп есептеуге болады;

-халы?аралы? тасымалдауда ?лтты? валютадан бас?а шетелдік валюта ?олданылады;

-халы?аралы? тасымалдауы? ?айнар к?здері ретінде халы?аралы? конвенциялар,?лтты? за?дар, халы?аралы? ?дет??рып танылады.

Халы?аралы? тасымалдау шарты жасал?ан болып, шартты? екі жа? тараптары да ?зара еркіндік білдіруі бол?ан кезде есептеледі. Осылайша, ж?кті тасымалдау шарты ереже бойынша, консенсуалды? шарт болып табылады, я?ни шартты? мазм?ны мен екі тарап таныс?ан с?ттен бастап ???ы?ты? н?тижені тудырады, біра? бас?а да жа?дайлар бар, олар ?р т?рлі ?лтты? за?дарда бекітілген.

Ж?кті тасымалмаду шарты бойынша бір тарап (тасымалдаушы) ?зіне бас?а тарапты? (ж?к ж?нелтушіні?) сеніп тапсыр?ан ж?гін белгіленген мекенге жеткізуге ж?не ж?кті алу?а у?кілетті адам?а (алушы?а) оны беруге міндеттенеді, ал ж?к ж?нелтуші ж?кті тасымалда?аны ?шін шарт?а немесе тарифке с?йкес а?ы т?леуге міндеттенеді.

Жолаушы мен те?деме ж?кті тасымалдау шарты тиісінше жол ж?ру билетімен ж?не те?деме ж?к т?біртегімен р?сімделеді.

Жол ж?ру билеті мен те?деме ж?к т?біртегіні? нысаны к?лік туралы за? актілерінде к?зделген т?ртіпте белгіленеді.

Шарт на?ты болып табылады ж?не ж?к ж?нелтушіні? ж?кті белгілі мекенге жеткізуге тасымалдаушы?а беріп, оны? осы ма?сатты ж?зеге асыруды ?абылдап ал?ан с?тінен жасал?ан деп танылады.

Жолаушыны тасымалдау?а ?атысты шарт жасас?ан кезде келісім ?ай кезден басталатынын аны?тау ?ажет. ???ы?ты? доктрина ж?не сот т?жірибесі б?л с?ра?ты шешуді? бірнеше жолын ?сынады (билетті сатып алу с?ті, к?лік ??ралына отыр?ызу бастал?ан с?тте ж?не т.с.с.).

Халы?аралы? жеке к?лік ???ы?ында тасымалдау шарты екі жа?ты сипат?а ие к?ліктік жабды?тауды ?айтарумен байланысты бола бермейді, сонымен ?атар, ???ы?ты? доктрина ж?не сот т?жірибесі тасымалдау шартыны? ?айтарымсызды?ын білдіреді.

Сонды?тан ?р мемлекеттердегі тасымалдау шартыны? на?ты аны?тамасы ?зара ??сас, дегенмен, ?зара айырмашылы?тар?а ие.

Тасымалдау шартында ?р т?рлі ???ы?ты? субъектілер ?атысады. Халы?аралы? тасымалдау талаптарыны? субъектісі ереже бойынша жеке ж?не за?ды т?л?а табылады. Шартты? бір тарабы ретінде тасымалдау?а м?дделі ж?не осы тасымалдау?шін білгілі бір а?шалай сыйа?ыны т?леуге дайын т?л?а танылады; тасымалдау шартыны? екінші тарабы ретінде к?лік ??ралын иеленуші ж?не сонды?тан, белгілі бір сыйа?ы ?шін ж?нелту бойынша ?ызметті ж?зеге асырушы т?л?а ?атысады. Шарт бойынша бір тарап болып табылатын тасымалдаушы ретінде к?лік ?йымы, я?ни тасымалдаушы танылады, біра? «тасымалдаушы» деген ??ымны? ?зі эволюция?а ?шырады. Англосаксонды?, француз, неміс ???ы?ы бойынша тек ?ана тасымалдау шартын жаса?ан к?лік ??ралын меншіктенуші (Shipower-англ;  Her-неміс; le bourdeois Navire-француз). ФРанцуз ж?не неміс ???ы?ында (к?лік иеленушімен» (armature, Reeder) ?атар «фрахтователь» (freteur, Verfracher) термині пайда болады, осындай ?згерістер Солт?стік Еуропаны? к?птеген елдерінде ж?не Голландияда пайда болды. А?Ш-та олар freight / con tractors деп аталады.

1921жылы Гаага ережсінде «тасымалдаушы» термині енгізілді (transporteur-франц., carrier-а?ыл., transportowiec –поякты?).

«?аза?стан Республикасыны? К?лік туралы» За?ына с?йкес тасымалдаушы-б?л меншік ???ы?ы негізінде немесе бас?а да за?дылы? негізде к?лік ??ралын иеленетін ж?кті, жолаушыны, те?деме ж?кті ж?не поштаны ?тема?ы?а немесе, с?йкесінше, р??сат не белгіленген т?ртіпте берілген лицензия негізінде жалдауды ?сынатын жеке немесе за?ды т?л?а.

Халы?аралы? тасымалдауда тасымалдауды? бірнеше т?рі бар.

1.Те?із тасымалдауы.

2.?уе тасымалдауы.

3.Теміржол тасымалдауы.

4.Авток?лік тасымалдауы

5.Аралас тасымалдау.